* ( دَابَّةٍ لا تَحْمِلُ رِزْقَهَا ، الله يَرْزُقُها وَإِيَّاكُمْ ) * « 1 » . و بر شالودهء اين تقسيم عمومى ، مردمان به آنچه براى معيشت و زندگى خود نياز دارند ، دست خواهند يافت ؛ پس بايد اين گفته را بار ديگر تكرار كنيم كه : در تقدير و تقسيم خدا ، هيچ شكمى گرسنه ، و هيچ جگرى تشنه ، و هيچ دهانى باز و بدون قوت نخواهد ماند ؛ پس ناكامى ناكامان و گرسنگى گرسنگان و برهنگى برهنگان و نيازمندى نيازمندان و مسكنت مسكينان از امورى نيست كه خداى مهربان عادل بر بندگان و روزيخواران خود تحميل كرده باشد - و خدا بسيار بسيار برتر و بالاتر از چيزهايى است كه متكاثران و مترفان در بارهء او مىگويند - بنا بر اين ، فقر و گرسنگى و ناكامى از كجا سرچشمه مىگيرد ؟ اين پرسشى است كه در توضيح مرحلهء سوم پاسخ آن را خواهيم داد . و شايد خواننده - پس از آيات و احاديثى كه در ضمن فصول مختلف گذشت - خود پاسخ اين پرسش را بداند . مرحلهء دوّم : اين مرحله اى حسّاس است كه نبايد از انديشيدن ژرف در بارهء آن و جريانهاى آن غافل بمانيم ، چه در اين مرحله و در مرحلهء سوّم است كه تقسيم انسانى زمينى از تقسيم الهى آسمانى جدا مىشود ، و به آنجا مىرسد كه تفاوتهايى عظيم و كمرشكن ميان انسانى و انسان ديگر ، و ميان معيشتى و معيشت ديگر مشاهده مىشود . انحراف پيدا كردن تقسيم بشرى از تقسيم الهى دو سبب اصلى دارد : ( 1 ) - كسب و راه آن . ( 2 ) - توزيع و روش آن . اگر طريق كسب پيرو چيزى مىشد كه دين پاك خدا آن را معيّن كرده است ، قسمت انسانى نيز مطابق با قسمت الهى مىماند ، و همان اندازهء مقدّر شده را مىداشت ، و ظلم و انحصارطلبى در آن تأثيرى نمىگذاشت ، و فقر و تكاثرى پديد نمىآمد . در احاديث آمده است كه « أجملوا في الطَّلب ، و لا يحملنّكم استبطاء شىء ممّا عند الله - عزّ و جلّ

--> « 1 » « سورهء عنكبوت » ( 29 ) : 60 ؛ « مجمع البيان » 8 / 291 .